दशैं भन्नेबित्तिकै बाल्यकालका धेरै सम्झनाहरू मनमा आउँछन्। नयाँ कपडा लगाउने, टीका र जमरा लगाउने, आफन्तको घर जाने, पिङ खेल्ने र दक्षिणा पाउने कुराले बाल्यकालमा दशैंको छुट्टै उत्साह हुन्थ्यो। दशैं कहिले आउला भनेर दिन गनेर बसिन्थ्यो। दशैं सुरु भएपछि भने घरमा आउने पाहुना र आफन्तको भेटघाटले घर नै रमाइलो लाग्थ्यो।

बाल्यकालमा दशैं भनेको रमाइलो गर्ने समयजस्तै लाग्थ्यो। नयाँ लुगा पाएपछि त्यसलाई लगाएर साथीहरूलाई देखाउने हतार हुन्थ्यो। टीकाको दिन ठूलाबडाबाट टीका र आशीर्वाद लिएपछि दक्षिणा पाइने आशा हुन्थ्यो। पिङ खेल्न गाउँको चौतारो वा खुला ठाउँमा साथीहरूसँग पुगिन्थ्यो। घरमा मीठा परिकार पाक्दा दशैं आएको अझ बढी महसुस हुन्थ्यो।

तर उमेर बढ्दै गएपछि दशैंलाई हेर्ने दृष्टिकोण पनि विस्तारै बदलिँदै गयो। पहिले दशैंमा आफूले के पाउने भन्ने कुरामा बढी ध्यान हुन्थ्यो भने अहिले परिवारका लागि के गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा सोच्न थालिन्छ। बाल्यकालमा आमाबुबाले दशैंका लागि गरेको तयारी त्यति बुझिँदैनथ्यो। अहिले भने घर सफा गर्ने, किनमेल गर्ने, पाहुनाको स्वागत गर्ने र परिवारका लागि समय निकाल्ने कुरा पनि दशैंको जिम्मेवारीजस्तै लाग्छ।

उमेर बढ्दै जाँदा जिम्मेवारी पनि थपिँदै जान्छ। पढाइ, काम र अन्य व्यस्तताका कारण पहिले जस्तो लामो समय परिवारसँग बसेर दशैं मनाउन पनि सहज हुँदैन। कतिपय साथीहरू रोजगारी वा पढाइका लागि घरभन्दा टाढा हुन्छन्। त्यसैले सबै परिवार एकै ठाउँमा भेला भएर दशैं मनाउने अवसर पनि कम हुँदै गएको देखिन्छ।

अहिले दशैं मनाउने तरिका पनि केही परिवर्तन भएको छ। पहिले आफन्तको घरमै पुगेर शुभकामना दिने चलन बढी थियो। अहिले फोन र सामाजिक सञ्जालबाटै शुभकामना आदानप्रदान गर्न सकिन्छ। प्रविधिले टाढा रहेका आफन्तसँग सम्पर्क गर्न सजिलो बनाएको छ, तर प्रत्यक्ष भेटघाटको महत्व भने आफ्नै ठाउँमा छ।

बाल्यकालमा दशैंको खुसी सानो–सानो कुरामै भेटिन्थ्यो। नयाँ कपडा, मिठो खाना, पिङ र दक्षिणाले नै मन खुसी हुन्थ्यो। अहिले ती कुराभन्दा पनि परिवारका सबै सदस्यसँग भेटघाट गर्न पाउनु र केही समय सँगै बस्न पाउनु ठूलो कुरा जस्तो लाग्छ।

दशैं केवल नयाँ लुगा लगाउने वा मीठो खाने पर्व मात्र होइन। यो परिवारसँग भेट्ने, ठूलाबडाबाट आशीर्वाद लिने र आफन्तसँगको सम्बन्धलाई अझ नजिक बनाउने अवसर पनि हो। समयसँगै दशैं मनाउने तरिका बदलिए पनि यसको महत्व भने उस्तै रहन्छ।

बाल्यकालको जस्तो निश्चिन्त खुसी आज नहोला। उमेरसँगै जिम्मेवारी बढेको छ र दशैंलाई हेर्ने दृष्टिकोण पनि बदलिएको छ। तर बाल्यकालमा दशैंले दिएको त्यो खुसी र पुराना सम्झनाहरू भने मनमा अझै ताजा छन्। सायद यही नै उमेरसँगै दशैंको अर्थ बदलिनु हो—पहिले दशैंमा रमाइलो खोजिन्थ्यो, अहिले त्यही दशैंमा आफ्नोपन र पुराना सम्झना खोजिन्छ।